आश्चर्यकारक वस्तुस्थिती: दरवर्षी हजारो नियमित प्रकरणांमध्ये, व्यस्त लोकांसाठी वेळ आणि श्रम वाचवून, भारतातील न्यायालये आणि कार्यालये थेट साक्षऐवजी शपथपूर्वक केलेली कागदपत्रे स्वीकारतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती न्यायालयात हजर राहू शकत नाही, तेव्हा प्रतिज्ञापत्र एक स्पष्ट, लेखी नोंद म्हणून कसे कार्य करते हे तुम्ही पाहाल. हे शपथ अधिनियम (Oaths Act) आणि संबंधित तरतुदींनुसार अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर केलेले एक शपथपूर्वक केलेले विधान आहे. हे छोटे मार्गदर्शक स्पष्ट करते की प्रतिज्ञापत्र नाव आणि निवासस्थानाचा पुरावा, हरवलेले दस्तऐवज, शाळेतील प्रवेश, मुखत्यारपत्रे आणि कर्ज बाबींमध्ये कशी मदत करते. हे दर्शवते की दस्तऐवजात कोणते तपशील असावेत जेणेकरून एजन्सी माहितीवर लवकर विश्वास ठेवू शकतील. हे लक्षात ठेवा की प्रतिज्ञापत्र अर्जांना आणि प्रस्तावांना समर्थन देते, पण कायद्याने उलटतपासणीची परवानगी दिल्याशिवाय त्याला नेहमीच पुरावा मानले जात नाही. खोटी तथ्ये दिल्याने खोट्या शपथेचे आरोप लागू शकतात, त्यामुळे अचूकता आणि शपथ खूप महत्त्वाची आहे.
मुख्य मुद्दे (Key Takeaways)
- प्रतिज्ञापत्र हे एक स्वाक्षरी केलेले, शपथपूर्वक केलेले विधान आहे जे संपूर्ण भारतात मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते.
- जेव्हा तुम्ही न्यायालयात हजर राहू शकत नाही, तेव्हा ते थेट साक्षीदारासाठी पर्याय म्हणून काम करते.
- नाव, निवासस्थान आणि हरवलेल्या दस्तऐवजांच्या घोषणांसाठी प्रतिज्ञापत्र वापरा.
- प्रतिज्ञापत्र दाखल करण्यास समर्थन देते पण उलटतपासणीशिवाय पुरावा म्हणून स्वीकारार्ह (admissible) नसू शकते.
- खोटी विधाने खोट्या शपथेच्या खटल्याला कारणीभूत ठरू शकतात; अचूकता आवश्यक आहे.
- कोणत्या अधिकाऱ्याची साक्ष घेता येते हे जाणून घेतल्याने प्रतिज्ञापत्रे वापरली जातात तेव्हा वेळ वाचतो.
आज प्रतिज्ञापत्रे समजून घेणे: शपथपूर्वक केलेल्या विधानाचा तुमच्यासाठी खरोखर काय अर्थ आहे
- लेखी शपथ सत्याला पोर्टेबल (portable) बनवते: तुम्हाला प्रत्येक साक्षीसाठी हजर राहण्याची गरज नाही.
- प्रतिज्ञापत्र हे शपथ अधिनियम १९६९ (Oaths Act 1969) अंतर्गत अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर शपथपूर्वक केलेली एक लेखी घोषणा आहे. त्यात सामान्यतः प्रतिज्ञाकर्त्याचे पूर्ण नाव, पत्ता आणि ते ज्या क्षमतेने बोलत आहेत ते सांगितले जाते.
- तोंडी साक्षीच्या तुलनेत, प्रतिज्ञापत्र एक संक्षिप्त, स्वाक्षरी केलेला पर्याय ऑफर करते. एक शपथपूर्वक केलेले विधान न्यायालय किंवा एजन्सीला सादर केले जाऊ शकते, पण ते पुरावा बनण्यापूर्वी विरोधी पक्ष उलटतपासणीची मागणी करू शकतात.
प्रतिज्ञापत्र विरुद्ध तोंडी साक्ष: शपथेखालील लेखी विधान कसे कार्य करते
- थेट साक्षीऐवजी वापरलेले प्रतिज्ञापत्र प्रवास आणि विलंब वाचवते. प्रतिज्ञापत्र करणारी व्यक्ती केवळ तिच्या ज्ञानात असलेली तथ्ये समाविष्ट करणे आवश्यक आहे किंवा विश्वास-आधारित तथ्ये स्पष्टपणे चिन्हांकित करणे आवश्यक आहे.
मुख्य घटक: शपथ किंवा प्रतिज्ञा, प्रतिज्ञाकर्त्याचे तपशील, प्रमाणीकरण/नोटरीकरण
- एक वैध प्रतिज्ञापत्र सामान्यतः समाविष्ट करते: ओळख तपशील, एक स्पष्ट शपथ किंवा प्रतिज्ञा, क्रमांकित विधाने, आणि नोटरी, मॅजिस्ट्रेट किंवा शपथ आयुक्ताद्वारे प्रमाणीकरण. योग्य स्वरूप आणि स्थानिक आवश्यकता नाकारणे टाळतात.
प्रतिज्ञापत्रे आणि न्यायालयीन कार्यवाहीत स्वीकारार्हतेसाठी भारताची कायदेशीर चौकट https://www.youtube.com/watch?v=mH_-GW1nUh8 वैधानिक चौकट नमूद करते की कोण शपथ घेऊ शकतो आणि शपथपूर्वक केलेले विधान स्वीकारू शकतो आणि न्यायालय त्यावर कधी अवलंबून राहू शकते.
ऑर्डर XIX, कलम १३९ CPC; शपथ अधिनियम आणि नोटरी अधिनियम
- ऑर्डर XIX न्यायालयांना प्रतिज्ञापत्राद्वारे काही तथ्ये सिद्ध करण्याचा निर्देश देण्याची परवानगी देते, पण पक्ष तरीही उलटतपासणीची मागणी करू शकतो. कलम १३९ CPC आणि शपथ अधिनियम १९६९ कोण शपथ देऊ शकतो हे नियंत्रित करतात. नोटरी अधिनियम १९५२ नोटरी पब्लिक, शिक्का आणि नोंदणी नोंदींची भूमिका मांडतो.
जेव्हा प्रतिज्ञापत्र पुरावा म्हणून गणले जाते
- प्रतिज्ञापत्र भारतीय पुरावा अधिनियमांतर्गत आपोआप “पुरावा” नाही. न्यायालये शेओराज वि. A.P. बत्रा (१९५५) आणि प्रेमलाल वि. कुंती बाई (२०१९) सारख्या केस कायद्याचे पालन करतात, जे शपथपूर्वक केलेल्या विधानाला पूर्ण वजन मिळण्यापूर्वी उलटतपासणीवर जोर देतात.
न्यायिक विरुद्ध गैर-न्यायिक प्रतिज्ञापत्रे
कायदेशीर आणि दैनंदिन जीवनात प्रतिज्ञापत्रे का महत्त्वाची आहेत?
- जेव्हा एखादी व्यक्ती हजर राहू शकत नाही, तेव्हा स्वाक्षरी केलेली घोषणा तोंडी साक्षीसाठी उभी राहू शकते. एक स्पष्ट प्रतिज्ञापत्र शक्य उलटतपासणीद्वारे निष्पक्षता राखताना कार्यवाहीला पुढे जाऊ देते.
- न्यायालयीन वापर: न्यायाधीश एखाद्या साक्षीदाराच्या अनुपस्थितीत विशिष्ट तथ्ये सिद्ध करण्यासाठी प्रतिज्ञापत्र स्वीकारू शकतात. यामुळे स्थगिती टाळली जाते आणि अंतरिम आदेश किंवा नियमित निकालांसाठी आवश्यक असलेली संक्षिप्त माहिती न्यायालयाला मिळते.
- दैनंदिन उपयोग: बँका, शाळा आणि सरकारी कार्यालये अनेकदा ओळख, पत्ता किंवा मुलाच्या प्रवेशासाठी तपशील निश्चित करण्यासाठी प्रतिज्ञापत्रांची मागणी करतात. जेव्हा इतर कागदपत्रे गहाळ असतात तेव्हा व्यवसाय MSME नोंदणी, GST दुरुस्ती आणि KYC साठी शपथपूर्वक केलेल्या विधानावर अवलंबून असतात.
- नोटरीची भूमिका मध्यवर्ती आहे: प्रमाणीकरण वजन वाढवते जेणेकरून तृतीय पक्ष दस्तऐवज स्वीकारतात. तुमच्या प्रतिज्ञापत्रातील तथ्यांशी जुळण्यासाठी सहायक दस्तऐवजांच्या मूळ प्रती आणि प्रमाणित प्रती ठेवा.
“योग्यरित्या तयार केलेले प्रतिज्ञापत्र आवश्यक तथ्ये पुरवू शकते आणि तुमचा अर्ज मार्गी लावू शकते.”
- लहान तथ्यांचे एका सुसंगत दस्तऐवजात एकत्रीकरण करते.
- अधिकाऱ्यांसाठी नाव किंवा पत्ता सत्यापित करणे सोपे करते.
- प्रतिज्ञापत्राला आव्हान दिल्यास आणि उलटतपासणीचा आदेश दिल्यास उपस्थित राहण्यास तयार रहा.
भारतात तुम्ही वापरू शकता अशा प्रतिज्ञापत्रांचे सामान्य प्रकार
- वैयक्तिक आणि व्यावसायिक बाबींमध्ये, शपथेखाली तथ्ये सांगण्यासाठी अनेक प्रतिज्ञापत्र फॉर्म सामान्यतः वापरले जातात. प्रत्येक प्रकारचा एक विशिष्ट उद्देश असतो आणि सामान्यतः स्वीकारण्यासाठी सहायक दस्तऐवज आवश्यक असतात.
विवाह आणि नाव बदल प्रतिज्ञापत्रे
- विवाह प्रतिज्ञापत्रे हिंदू विवाह अधिनियम १९५५ किंवा विशेष विवाह अधिनियम १९५४ अंतर्गत नोंदणीस समर्थन देतात. ते पूर्ण नावे, पालकांची नावे, विवाह तारीख आणि ठिकाण सूचीबद्ध करतात आणि ओळखपत्रे, पत्त्याचा पुरावा, जन्माचा पुरावा आणि फोटो जोडतात.
- नाव बदल प्रतिज्ञापत्रे मॅजिस्ट्रेट किंवा नोटरीसमोर शपथ घेतली जातात आणि सामान्यतः एका स्थानिक भाषेतील पेपर आणि एका इंग्रजी दैनिकात प्रकाशनाचे पालन करतात.
निवासस्थान आणि पत्ता पडताळणी
- जेव्हा उपयुक्तता बिले किंवा लीज गहाळ असतात तेव्हा निवासस्थानाची प्रतिज्ञापत्रे शाळेतील प्रवेश, सरकारी फॉर्म आणि सबसिडीच्या दाव्यांना समर्थन देतात. पाठपुराव्या कमी करण्यासाठी तुमच्याकडे कोणताही पुरावा असेल तर तो जोडा.
मालमत्ता, वारसदार आणि अंमलबजावणी प्रतिज्ञापत्रे
- शीर्षक निश्चित करण्यासाठी मालमत्ता प्रतिज्ञापत्र, किंवा इस्टेट दावे आणि विमा लाभांसाठी उत्तराधिकार दर्शवण्यासाठी वारसदार प्रतिज्ञापत्र वापरा. जिथे प्रोबेटची आवश्यकता नाही तिथे ही अनेकदा शीर्षक दस्तऐवजांना पूरक असतात.
मुखत्यारपत्र, मृत्युपत्र आणि आर्थिक प्रतिज्ञापत्रे
- एक मुखत्यारपत्र प्रतिज्ञापत्र एजंटचा अधिकार चालू आहे याची पुष्टी करते. एक स्वतः-सिद्ध मृत्युपत्र प्रतिज्ञापत्र साक्षीदारांना बोलावणे टाळू शकते.
- आर्थिक प्रतिज्ञापत्रे मालमत्ता, उत्पन्न, कर्ज आणि खर्च उघड करतात आणि घटस्फोट किंवा व्यावसायिक प्रकरणांमध्ये सामान्य आहेत जिथे न्यायालयाला एक स्पष्ट चित्र आवश्यक असते.
हरवलेले दस्तऐवज आणि ओळख चोरी
- हरवलेले दस्तऐवज प्रतिज्ञापत्रे पासपोर्ट, मार्कशीट किंवा प्रॉमिसरी नोट्सची जागा घेतात, अनेकदा मूल्य समाविष्ट असल्यास क्षतिपूर्तीसह. ओळख चोरीचे प्रतिज्ञापत्र बँका आणि ब्युरोंना अनधिकृत क्रियाकलापांबद्दल सतर्क करते आणि खाती गोठवण्यास मदत करते.
“तुमच्या केसशी जुळणारा विशिष्ट फॉर्म निवडा आणि ओळख आणि व्यवहार दस्तऐवजांच्या स्पष्ट प्रती जोडा.”
- एक वैध प्रतिज्ञापत्र विधान करणाऱ्या व्यक्तीच्या स्पष्ट ओळखीने सुरू होते. तुम्हाला तुमचे पूर्ण कायदेशीर नाव, वडिलांचे नाव, व्यवसाय आणि सध्याचा पत्ता सांगावा लागेल.
- पुढे, तुमची क्षमता आणि प्रतिज्ञापत्र लेखी विधानाचा उद्देश सांगा. वाचकाला दस्तऐवज का अस्तित्वात आहे हे कळण्यासाठी ही प्रस्तावना संक्षिप्त ठेवा.
- क्रमांकित परिच्छेद आवश्यक आहेत. प्रत्येक क्रमांकित ओळीत एकच मुद्दा किंवा तथ्य असावे. हे अधिकारी आणि न्यायालयाला संदिग्धतेशिवाय क्रमवारीचे पालन करण्यास मदत करते.
- शपथ अधिनियम किंवा CPC अंतर्गत अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर एक स्पष्ट, ऐच्छिक शपथ किंवा प्रतिज्ञा कलम समाविष्ट करा. प्रतिज्ञाकर्त्याने स्वाक्षरी करणे आवश्यक आहे आणि विधाने त्याच्या सर्वोत्तम ज्ञान आणि विश्वासानुसार सत्य आहेत याची पुष्टी करणे आवश्यक आहे.
- प्रमाणीकरण एका सक्षम अधिकाऱ्याद्वारे केले जाणे आवश्यक आहे: नोटरी पब्लिक, मॅजिस्ट्रेट किंवा शपथ आयुक्त. प्रमाणित करणाऱ्या अधिकाऱ्याने स्वाक्षरी करणे, तारीख टाकणे, त्यांचा शिक्का जोडणे आणि सहज ओळखण्यासाठी पुरावे चिन्हांकित करणे आवश्यक आहे.
- जर तुम्ही निरक्षर असाल किंवा वापरल्या गेलेल्या भाषेशी अपरिचित असाल, तर प्रतिज्ञापत्र तुम्हाला वाचून दाखवले जाणे आवश्यक आहे आणि त्या प्रभावाची नोंद केली जाणे आवश्यक आहे. नंतरचा वाद टाळण्यासाठी प्रमाणित करणाऱ्या अधिकाऱ्यासोबत प्रत्येक पृष्ठावर आद्याक्षर किंवा स्वाक्षरी करा.
- प्रतिज्ञापत्र लेखी विधान एका स्पष्ट मथळ्याने सुरू करा: न्यायालय किंवा न्यायाधिकरण नाव, केस/खटला क्रमांक आणि पक्ष. पुढे, ठळक शीर्षक “AFFIDAVIT” ठेवा आणि प्रतिज्ञाकर्त्याचे तपशील जोडा—पूर्ण नाव, वडिलांचे नाव, वय, पत्ता आणि क्षमता (वादी/प्रतिवादी).
- प्रत्येक क्रमांकित परिच्छेदाला एकच तथ्य म्हणून तयार करा. विधानांच्या सत्याची पुष्टी करणाऱ्या आणि तुम्ही पुरावे म्हणून जोडलेल्या दस्तऐवजांचा उल्लेख करणाऱ्या पडताळणी कलमाने समाप्त करा.
- प्रमाणीकरणासाठी, नोटरी पब्लिक किंवा अधिकृत अधिकाऱ्याला वैध ओळखपत्र सादर करा. जर अधिकाऱ्याला प्रतिज्ञापत्र करणारी व्यक्ती माहित नसेल, तर एक मान्यताप्राप्त ओळखकर्ता (identifier) व्यवस्था करा ज्याचे नाव आणि वर्णन तळाशी नोंदवले जाईल.
- जर तुम्ही निरक्षर असाल, भाषेशी अपरिचित असाल किंवा बुरख्याखाली असाल, तर एक वाचून दाखवण्याचे प्रमाणपत्र समाविष्ट करा. अधिकाऱ्याने नोंद करणे आवश्यक आहे की प्रतिज्ञापत्र वाचले आणि स्पष्ट केले गेले; ओळखकर्ता एक वेगळी प्रमाणित नोंद पुरवू शकतो.
- पुराव्यांना संलग्नक A, B, इत्यादी म्हणून चिन्हांकित करा आणि मजकुरात त्यांचा संदर्भ घ्या.
- प्रत्येक पृष्ठावर आद्याक्षर टाका आणि अधिकाऱ्याने प्रमाणपत्रावर तारीख, स्वाक्षरी आणि शिक्का मारण्याची खात्री करा.
- स्थानिक फॉर्म आवश्यकता तपासा—काही न्यायालये विशिष्ट मार्जिन, मुद्रांक किंवा शपथ आयुक्ताचे प्रमाणीकरण मागणी करतात.
वास्तविक जीवनात प्रतिज्ञापत्रे वापरणे: विवाह, मुले, मालमत्ता आणि व्यवसायातील उदाहरणे
- व्यावहारिक परिस्थिती दर्शवते की एक शपथपूर्वक केलेले विधान शाळा, बँका आणि नोंदणी कार्यालयांमध्ये नियमित प्रशासकीय कार्ये कशी जलद करते.
- शाळेतील प्रवेश — प्रथम-जन्माचे मूल घोषणा. शाळा अनेकदा एक लहान प्रतिज्ञापत्र मागतात जिथे तुम्ही तुमचा पाल्य पहिले मूल आहे असे सांगता. तुम्ही स्थानिक नोटरीसमोर स्वाक्षरी करता आणि ओळखपत्र आणि पत्त्याचा पुरावा जोडता. हा साधा फॉर्म पाठपुरावा प्रश्न कमी करण्यास आणि प्रवेश जलद करण्यास मदत करतो.
एका-नावाच्या ओळखपत्रासह DIN किंवा KYC
- जर तुमच्या अधिकृत ओळखपत्रात फक्त एकच नाव दिसत असेल, तर तुम्ही एक प्रतिज्ञापत्र बनवू शकता जे दोन्ही नावे एकाच व्यक्तीला संदर्भित करतात याची पुष्टी करते. DIN किंवा KYC साठी, तुमच्या वडिलांचे नाव अर्जाच्या उद्देशासाठी आडनाव म्हणून कार्य करेल अशी शपथ घ्या. सहायक दस्तऐवज जोडा आणि नोटरी पब्लिक स्वाक्षरी करून दस्तऐवजाची तारीख टाकतो याची खात्री करा.
मालमत्ता व्यवहार आणि हरवलेल्या प्रॉमिसरी नोट्स
- जेव्हा डीड्सना स्पष्टीकरणाची आवश्यकता असते तेव्हा खरेदीदार आणि कर्जदार शीर्षक तथ्ये निश्चित करण्यासाठी किंवा भार उघड करण्यासाठी प्रतिज्ञापत्र स्वीकारतात. नुकसानीसह एक हरवलेल्या-नोटचे प्रतिज्ञापत्र पुनर्प्राप्ती किंवा पुनर्वित्तपुरवठ्यासाठी प्रॉमिसरी नोट पुन्हा स्थापित करू शकते.
- नाकारणे टाळण्यासाठी फॉर्म आणि संलग्नकांमध्ये नावे सुसंगत ठेवा.
- तुमच्या विधानाला आधार देण्यासाठी ओळखपत्र, पत्त्याचा पुरावा आणि व्यवहार नोंदी जोडा.
- संस्थांनी पुरवलेले सामान्यतः वापरले जाणारे स्वरूप वापरा आणि त्यांना काळजीपूर्वक जुळवून घ्या.
शपथेखाली विधान करताना धोके, दंड आणि सर्वोत्तम सराव
- शपथपूर्वक केलेले विधान कर्तव्ये तसेच संरक्षण आणते; एक खोटा दावा फौजदारी कारवाईला कारणीभूत ठरू शकतो.
- खोटी प्रतिज्ञापत्रे आणि खोट्या शपथा
- जाणून घ्या की जाणूनबुजून केलेली खोटी विधाने IPC कलम १९१, १९३, १९५ आणि १९९ अंतर्गत खटला आकर्षित करू शकतात. न्यायिक कार्यवाहीत खोटा पुरावा दिल्याबद्दल दोषी आढळल्यास सात वर्षांपर्यंतच्या कारावासाची शिक्षा होऊ शकते.
- CrPC कलम ३४० आणि खाजगी तक्रारी
- जेव्हा खोट्या शपथेचे प्रकरण दिसते तेव्हा न्यायालयीन अधिकारी CrPC कलम ३४० सह कलम १९५ वाचून कार्यवाही सुरू करू शकतात. प्रशासकीय किंवा अर्ध-न्यायिक प्रक्रियांची दिशाभूल करण्यासाठी शपथपूर्वक केलेले कागदपत्र वापरले गेल्यास मॅजिस्ट्रेटसमोर खाजगी तक्रारी देखील दाखल केल्या जाऊ शकतात.
सर्वोत्तम सराव तपासणी सूची
- प्राथमिक दस्तऐवजांविरुद्ध तथ्ये सत्यापित करा आणि स्त्रोतांची स्पष्टपणे नावे घ्या.
- तुम्ही जे जाणता ते तुम्हाला जे सांगितले गेले आहे त्यापासून वेगळे करा; माहिती आणि विश्वास कमी प्रमाणात वापरा.
- तुमच्या विश्वासार्हतेला आव्हान टाळण्यासाठी तारखा, रक्कम आणि स्पेलिंग अचूक ठेवा.
- संलग्नकांच्या प्रती ठेवा आणि उलटतपासणीसाठी तयार रहा; नकार दिल्याने प्रतिज्ञापत्राचे वजन कमी होते (शेओराज पहा).
- वैधानिक आवश्यकता पूर्ण करण्यासाठी आणि न्यायालयीन कार्यवाहीतील समस्यांचा अंदाज घेण्यासाठी जटिल प्रकरणांसाठी वकिलाचा सल्ला घ्या.
“अखंडता आणि अचूकता तुमचे संरक्षण करतात; निष्काळजी विधाने तुम्हाला फौजदारी आणि दिवाणी कारवाईस सामोरे जातात.”
FAQ प्रश्न: शपथपूर्वक केलेले विधान म्हणजे काय आणि ते तोंडी साक्षीपेक्षा कसे वेगळे आहे?
उत्तर: शपथपूर्वक केलेले विधान हे तुम्ही नोटरी, मॅजिस्ट्रेट किंवा अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर शपथ किंवा प्रतिज्ञेवर स्वाक्षरी केलेली एक लेखी घोषणा आहे. न्यायालयात दिलेल्या तोंडी साक्षीच्या विपरीत, विधान लेखी नोंदवले जाते आणि केसच्या कागदपत्रांचा भाग म्हणून दाखल केले जाऊ शकते. ते दस्तऐवजीकरण पुरावा म्हणून काम करते पण न्यायालयाला उलटतपासणी आवश्यक असल्यास थेट साक्षीची जागा घेऊ शकत नाही.
प्रश्न: न्यायालयीन कार्यवाहीत शपथेखालील लेखी विधान कधी स्वीकारार्ह असते?
उत्तर: न्यायालये तुमच्या वैयक्तिक ज्ञानात असलेल्या तथ्यांसाठी, व्यावसायिक नोंदींसाठी आणि बिनविरोध बाबींसाठी प्रतिज्ञापत्रे स्वीकारतात. ऑर्डर XIX CPC आणि कलम १३९ प्रक्रियांनुसार, प्रतिज्ञापत्रे अर्जांना किंवा अंतरिम बाबींना समर्थन देऊ शकतात, पण त्यांचे वजन भारतीय पुरावा अधिनियम आणि संबंधित निकालांनुसार स्वीकारार्हतेच्या नियमांवर अवलंबून असते.
प्रश्न: वैध होण्यासाठी प्रतिज्ञापत्रात कोणते मुख्य घटक समाविष्ट करणे आवश्यक आहे?
उत्तर: एक वैध प्रतिज्ञापत्र प्रतिज्ञाकर्त्याची स्पष्ट ओळख करणे आवश्यक आहे, क्षमता सांगावी (उदाहरणार्थ, दावा करणारा किंवा अधिकृत स्वाक्षरीकर्ता), एक-मुद्द्यापुरती मर्यादित क्रमांकित तथ्यात्मक विधाने समाविष्ट करावी, एक पडताळणी कलम समाविष्ट करावे, आणि नोटरी पब्लिक, मॅजिस्ट्रेट किंवा शपथ आयुक्ताद्वारे योग्य शपथ किंवा प्रतिज्ञा आणि प्रमाणीकरण असावे.
प्रश्न: प्रतिज्ञापत्रांना नोटरीकृत करण्याची गरज आहे का आणि मुद्रांक कागदपत्र कधी आवश्यक आहे?
उत्तर: बहुतेक प्रतिज्ञापत्रे ओळख आणि शपथ निश्चित करण्यासाठी नोटरी किंवा मॅजिस्ट्रेटद्वारे प्रमाणित केली जावीत. मुद्रांक कागदपत्र आणि न्यायालयीन शुल्क आवश्यकता वापरावर अवलंबून असतात: खटल्यांमध्ये दाखल केलेली न्यायिक प्रतिज्ञापत्रे अनेकदा न्यायालयीन शुल्क नियमांनुसार आणि मुद्रांक शुल्क नियमांनुसार असतात, तर खाजगी व्यवहारांसाठी गैर-न्यायिक प्रतिज्ञापत्रांना नोटरी अधिनियम आणि स्थानिक कायद्यानुसार राज्य मुद्रांक आवश्यक असू शकतो.
प्रश्न: साक्षीदार न्यायालयात हजर राहू शकत नसल्यास तुम्ही प्रतिज्ञापत्र पुरावा म्हणून वापरू शकता का?
उत्तर: साक्षीदार उपस्थित राहणे अशक्य असताना त्याचे विधान नोंदवण्यासाठी प्रतिज्ञापत्रे वापरली जाऊ शकतात, पण न्यायालये अनेकदा तोंडी पुराव्याला प्राधान्य देतात. जिथे वैधानिक तरतुदी परवानगी देतात, तिथे प्रतिज्ञापत्र वाचले जाऊ शकते; तथापि, जर विरोधी पक्षाने तथ्यांवर वाद घातला, तर न्यायालय उलटतपासणीवर आग्रह धरू शकते किंवा ऑर्डर XIX CPC अंतर्गत साक्षीदाराला बोलावू शकते.
प्रश्न: वैयक्तिक बाबींसाठी सामान्यतः कोणत्या प्रकारची प्रतिज्ञापत्रे वापरली जातात?
उत्तर: सामान्य वैयक्तिक प्रतिज्ञापत्रांमध्ये नाव बदल आणि विवाहानंतरच्या घोषणा, शिक्षण किंवा सरकारी फॉर्मसाठी निवासस्थान आणि पत्ता पडताळणी, हरवलेल्या दस्तऐवजांसाठी प्रतिज्ञापत्रे, आणि एका-नावाच्या किंवा KYC समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी घोषणांचा समावेश होतो. प्रत्येक इतर नोंदींच्या अनुपस्थितीत ओळख किंवा स्थिती सिद्ध करण्यासाठी कार्य करते.
प्रश्न: मालमत्ता आणि उत्तराधिकार बाबींमध्ये प्रतिज्ञापत्रे कशी कार्य करतात?
उत्तर: मालमत्ता प्रकरणांमध्ये प्रतिज्ञापत्रे शीर्षक, ताबा किंवा वारसदार स्थापित करू शकतात जिथे प्राथमिक दस्तऐवज गहाळ आहेत किंवा सहायक दस्तऐवजांना समर्थन देण्यासाठी. ती उत्परिवर्तन (mutation), कर्ज किंवा न्यायालयीन कार्यवाहीसाठी अर्जांसह असू शकतात, पण शीर्षक वादांना सामान्यतः प्राथमिक पुरावा आवश्यक असतो आणि त्यांना कठोर छाननी आकर्षित होऊ शकते.
प्रश्न: जर तुम्हाला प्रतिज्ञापत्र भाषा वाचता किंवा बोलता येत नसेल तर तुम्ही काय करावे?
उत्तर: जर तुम्ही निरक्षर असाल किंवा प्रतिज्ञापत्र भाषेला अपरिचित असाल, तर प्रमाणित करणाऱ्या अधिकाऱ्याने तुमच्या उपस्थितीत दस्तऐवज मोठ्याने वाचून दाखवावे आणि ते वाचले आणि स्पष्ट केले गेले याची नोंद करावी. तुम्ही अंगठ्याच्या ठशाने स्वाक्षरी करू शकता आणि ओळखपत्र प्रदान करू शकता; स्पष्टतेसाठी एक साक्षीदार किंवा अनुवादक जोडला जाऊ शकतो.
प्रश्न: प्रतिज्ञापत्रातील खोटी विधाने शिक्षापात्र आहेत का आणि कोणत्या कायद्यांनुसार?
उत्तर: होय. जाणूनबुजून केलेली खोटी विधाने भारतीय दंड संहितेअंतर्गत खोट्या शपथेचे आरोप आकर्षित करू शकतात (कलम १९१ आणि १९३), आणि संदर्भानुसार कलम १९५ आणि १९९ सारख्या संबंधित तरतुदी लागू होऊ शकतात. फौजदारी कार्यवाही, खाजगी तक्रारी आणि CrPC कलम ३४० कार्यवाही संभाव्य उपाय आहेत.
प्रश्न: कायदेशीर धोका कमी करण्यासाठी तुम्ही प्रतिज्ञापत्र कसे तयार करावे?
उत्तर: स्पष्टपणे तयार करा, साधी भाषा वापरा, प्रत्येक तथ्यात्मक मुद्द्याला क्रमांक द्या, तुमच्या वैयक्तिक ज्ञानात असलेल्या तथ्यांना चिकटून रहा, दस्तऐवज किंवा पुराव्यांचा अचूक उल्लेख करा, आणि स्वाक्षरी करण्यापूर्वी तथ्ये सत्यापित करा. प्रमाणीकरणासाठी ओळखपत्रे तयार ठेवा आणि मालमत्ता, घटस्फोट किंवा व्यावसायिक वादांसारख्या जटिल बाबींसाठी कायदेशीर सल्ला घ्या.
प्रश्न: प्रतिज्ञापत्रे व्यावसायिक आणि आर्थिक उद्देशांसाठी वापरली जाऊ शकतात का?
उत्तर: होय. व्यवसाय KYC, संचालक घोषणा, खटल्यांमध्ये आर्थिक विधाने, निगोशिएबल इन्स्ट्रुमेंट्सचे नुकसान आणि आवश्यक असल्यास मंडळाच्या ठरावांसाठी प्रतिज्ञापत्रे वापरतात. न्यायालये आणि बँका नोटरीकृत प्रतिज्ञापत्रे सहायक पुरावा म्हणून स्वीकारतात, तरीही प्राथमिक दस्तऐवजीकरण नेहमीच श्रेयस्कर असते.
प्रश्न: न्यायालयात प्रतिज्ञापत्र दाखल करताना कोणते तपशील दिसणे आवश्यक आहे?
उत्तर: दाखल करताना, न्यायालयाचे नाव, केस क्रमांक, पक्षांची नावे, प्रतिज्ञाकर्त्याची पूर्ण ओळख, एक स्पष्ट पडताळणी कलम आणि पुराव्यांची यादी समाविष्ट करा. तांत्रिक कारणांवर नाकारणे टाळण्यासाठी स्वरूपण, मुद्रांक शुल्क आणि स्वाक्षरी आवश्यकतांवरील न्यायालयीन नियमांचे अनुपालन सुनिश्चित करा.
प्रश्न: प्रतिज्ञापत्र संस्थांसाठी ओळख आणि पत्ता पडताळणीला कशी मदत करते?
उत्तर: जेव्हा मानक दस्तऐवज अनुपलब्ध असतात तेव्हा प्रतिज्ञापत्र तुमच्या नावाचे, पत्त्याचे किंवा स्थितीचे शपथपूर्वक केलेले घोषणा प्रदान करते. शैक्षणिक संस्था, बँका आणि सरकारी एजन्सी अनेकदा प्रवेश, KYC किंवा लाभ दावे पूर्ण करण्यासाठी सहायक पुराव्यांसह एक नोटरीकृत प्रतिज्ञापत्र स्वीकारतात.
प्रश्न: नोटरी पब्लिक किंवा मॅजिस्ट्रेटद्वारे प्रमाणीकरणाची भूमिका काय आहे?
उत्तर: प्रमाणीकरण तुमच्या ओळखीची, तुम्ही शपथ किंवा प्रतिज्ञा घेतली याची, आणि दस्तऐवजावर प्रमाणित करणाऱ्या अधिकाऱ्याच्या उपस्थितीत स्वाक्षरी केली गेली याची पुष्टी करते. हे प्रमाणीकरण प्रतिज्ञापत्राची विश्वासार्हता वाढवते आणि अनेकदा न्यायालये, बँका आणि सरकारी विभागांद्वारे स्वीकृतीसाठी आवश्यक असते.
प्रश्न: अल्पवयीन किंवा संरक्षित साक्षीदारांसाठी विशेष प्रतिज्ञापत्र प्रक्रिया आहेत का?
उत्तर: होय. अल्पवयीन किंवा असुरक्षित प्रतिज्ञाकर्त्यांसाठी, न्यायालये व्हिडिओ-डिपोझिशन्सना परवानगी देऊ शकतात, पालकांचा वापर करू शकतात, किंवा अधिकृत प्रतिनिधींद्वारे विधाने करण्यास परवानगी देऊ शकतात. विशेष प्रक्रिया आवश्यक शपथ किंवा प्रतिज्ञा मानके राखताना संरक्षण आणि स्वीकारार्हता सुनिश्चित करतात.