दस्तऐवज प्रमाणीकरणाचे स्वरूप २०२५ मध्ये लक्षणीयरीत्या बदलले आहे. नोटरी आणि शपथ आयुक्तांनी (oath commissioners) तांत्रिक प्रगती आणि नियामक बदलांशी जुळवून घेतले आहे. तुम्ही दस्तऐवज प्रमाणीकरण, शपथ आणि प्रतिज्ञापत्रे (oaths) किंवा या क्षेत्रातील करिअरचा विचार करत असाल, तर सध्याची चौकट समजून घेणे आवश्यक आहे. हे सर्वसमावेशक मार्गदर्शक अधिकारक्षेत्रांमध्ये नोटरी आणि शपथ आयुक्तांच्या अद्ययावत भूमिका, आवश्यकता आणि प्रक्रियांची माहिती देते. यामुळे या पारंपरिक कायदेशीर सेवेला आकार देणाऱ्या डिजिटल बदलांवर प्रकाश टाकला जातो.
२०२५ मध्ये भूमिका समजून घेणे
आधुनिक नोटरी आणि शपथ आयुक्त पारंपरिक आणि डिजिटल पडताळणी पद्धतींमध्ये संतुलन साधत आहेत.
२०२५ मध्ये नोटरी पब्लिक आणि शपथ आयुक्तांच्या भूमिकांचा विस्तार झाला आहे, त्याचबरोबर कायदेशीर दस्तऐवज आणि प्रतिज्ञापत्रांसाठी (declarations) विश्वासार्ह साक्षीदार आणि प्रमाणित (authenticators) म्हणून त्यांचा मूळ उद्देश कायम राहिला आहे.
२०२५ मधील नोटरी पब्लिक
२०२५ मध्ये नोटरी पब्लिक राज्य किंवा केंद्र सरकारी अधिकाऱ्यांनी नियुक्त केलेला एक तटस्थ साक्षीदार म्हणून दस्तऐवजांची सत्यता आणि स्वाक्षरी करणाऱ्या व्यक्तींची ओळख पडताळतो. यात खालील प्रमुख जबाबदाऱ्यांचा समावेश आहे:
- पारंपरिक आणि बायोमेट्रिक पद्धती वापरून दस्तऐवजांवर स्वाक्षरी करणाऱ्या व्यक्तींची ओळख पडताळणे.
- महत्त्वाच्या दस्तऐवजांवर स्वाक्षरी करताना साक्षीदार म्हणून उपस्थित राहणे.
- शपथ आणि प्रतिज्ञापत्रे देणे.
- मूळ दस्तऐवजांच्या प्रती प्रमाणित करणे.
- ब्लॉकचेन (blockchain) पडताळणीसह डिजिटल नोटरी तयार करणे आणि त्यांना वैधता देणे.
- सर्व नोटरीकृत कामांची तपशीलवार इलेक्ट्रॉनिक नोंद ठेवणे.
- डिजिटल स्वाक्षऱ्यांची सत्यता पडताळणे.
२०२५ मधील शपथ आयुक्त
विशेषतः भारत आणि इतर कॉमनवेल्थ (Commonwealth) अधिकारक्षेत्रांमध्ये प्रचलित असलेले शपथ आयुक्त, सामान्यतः उच्च न्यायालयाच्या निबंधकाद्वारे (High Court Registrar) नियुक्त केले जातात आणि ते विशेषतः शपथ आणि प्रतिज्ञापत्रे देणे व त्यांच्यासाठी साक्षीदार म्हणून काम करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात. २०२५ मध्ये त्यांच्या कर्तव्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:
- न्यायिक कार्यवाहीसाठी प्रतिज्ञापत्रांना (affidavits) प्रमाणित करणे.
- प्रत्यक्ष आणि सुरक्षित व्हिडीओ प्लॅटफॉर्मचा वापर करून शपथ देणे.
- मल्टि-फॅक्टर ऑथेंटिकेशनद्वारे (multi-factor authentication) शपथ देणाऱ्या व्यक्तींची ओळख पडताळणे.
- सर्व प्रमाणीकरणांची डिजिटल नोंद ठेवणे.
- अधिकारक्षेत्र-विशिष्ट गरजांचे पालन सुनिश्चित करणे.
- सुरक्षित डिजिटल प्लॅटफॉर्मद्वारे दस्तऐवजांना वैधता देणे.
२०२५ साठी अद्ययावत कायदेशीर आवश्यकता
तांत्रिक प्रगती आणि बदलत्या गरजा समायोजित करण्यासाठी नोटरी आणि शपथ आयुक्तांना नियंत्रित करणाऱ्या कायदेशीर चौकटीत महत्त्वपूर्ण अद्यतने करण्यात आली आहेत:
| आवश्यकता | पूर्व-२०२३ मानक | २०२५ अद्ययावत मानक |
| पात्रता | १० वर्षांचा कायदेशीर किंवा न्यायिक सेवा अनुभव | १० वर्षांचा कायदेशीर किंवा न्यायिक सेवा अनुभव अधिक डिजिटल प्रमाणीकरण प्रशिक्षण |
| ओळख पडताळणी | प्रत्यक्ष ओळखपत्रे | बायोमेट्रिक पडताळणी + डिजिटल ओळखपत्र पडताळणी |
| नोंद ठेवणे | प्रत्यक्ष नोंदी (journals) | ब्लॉकचेन बॅकअपसह कूटबद्ध (encrypted) डिजिटल नोंदी |
| शिक्षण | बहुतेक अधिकारक्षेत्रांमध्ये ऐच्छिक (optional) | अनिवार्य वार्षिक डिजिटल अनुपालन प्रशिक्षण (mandatory annual digital compliance training) |
२०२३ पासून नोटरीकरण आणि प्रतिज्ञापत्र (affidavit) प्रक्रियांमध्ये झालेले प्रमुख बदल
२०२५ मध्ये ब्लॉकचेन पडताळणीने दस्तऐवज प्रमाणीकरणामध्ये क्रांती घडवून आणली आहे.
२०२३ पासून नोटरीकरण क्षेत्रात मोठे बदल झाले आहेत, ज्यात अनेक प्रमुख नाविन्यपूर्ण गोष्टींनी दस्तऐवज कसे प्रमाणित केले जातात आणि शपथ कशी दिली जाते, यात बदल घडवला आहे.
डिजिटल शपथ आणि दूरस्थ शपथ (Remote Swearing)
कदाचित सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे डिजिटल शपथ प्रशासनाचा व्यापक अवलंब. २०२४ च्या रिमोट लीगल सर्व्हिसेस ॲक्टने (Remote Legal Services Act) बहुतेक अधिकारक्षेत्रांमध्ये कायदेशीर बंधनकारक दूरस्थ शपथ समारंभासाठी एक चौकट तयार केली आहे:
- एंड-टू-एंड एन्क्रिप्शनसह (end-to-end encryption) सुरक्षित व्हिडीओ प्लॅटफॉर्म आता दूरस्थ शपथ प्रशासनासाठी मदत करतात.
- मल्टि-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन सर्व सहभागींची ओळख सुनिश्चित करते.
- एआय-शक्तीवर (AI-powered) चालणारे व्हॉइस ॲनालिसिस शपथेची सत्यता आणि ऐच्छिकतेची पडताळणी करते.
- सत्रांची रेकॉर्डिंग योग्य प्रशासनाचा पुरावा म्हणून सुरक्षितपणे साठवली जाते.
- दूरस्थ शपथांसाठी आंतर-अधिकारक्षेत्रीय मान्यता प्रमाणित केली गेली आहे.
ब्लॉकचेन पडताळणी प्रणाली
ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाने दस्तऐवज प्रमाणीकरणामध्ये क्रांती घडवली आहे, ज्यामुळे नोटरीकरणाचा अपरिवर्तनीय (immutable) पुरावा मिळतो:
- प्रत्येक नोटरीकृत दस्तऐवजाला एक अद्वितीय क्रिप्टोग्राफिक हॅश (cryptographic hash) प्राप्त होतो, जो सार्वजनिक ब्लॉकचेनवर साठवला जातो.
- छेाडछाड-पुरावा (tamper-evident) डिजिटल सील दस्तऐवजाची अखंडता जपतात.
- दस्तऐवजाच्या गोपनीयतेला धोका न देता सार्वजनिक पोर्टलद्वारे पडताळणी शक्य आहे.
- स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स (smart contracts) अधिकारक्षेत्राच्या गरजांचे पालन आपोआप प्रमाणित करतात.
- ऐतिहासिक साखळी कायमस्वरूपी जपली जाते.
बायोमेट्रिक ओळख पडताळणी
पारंपरिक ओळखपत्र तपासणीला अत्याधुनिक बायोमेट्रिक पडताळणीने बळकट केले आहे:
- शासकीय ओळखपत्र डेटाबेसशी चेहऱ्याची ओळख जुळवली जाते.
- उच्च-सुरक्षित दस्तऐवजांसाठी फिंगरप्रिंट किंवा आयरिस स्कॅनिंग.
- जीवंतपणा ओळख (liveness detection) प्रयत्न टाळते.
- वर्तणूक बायोमेट्रिक्स स्वाक्षरी पॅटर्नची सत्यता तपासतात.
- बहु-स्तरीय पडताळणी अधिक मजबूत ओळख खात्री निर्माण करते.
प्रमाणित डिजिटल स्वरूप (Standardized Digital Formats)
आंतरराष्ट्रीय नोटरी मानके आयोगाने (International Notarial Standards Commission) २०२४ मध्ये सार्वत्रिक डिजिटल दस्तऐवज स्वरूप स्थापित केले:
- प्रमाणित एक्सएमएल (XML) आधारित दस्तऐवज रचना क्रॉस-प्लॅटफॉर्म सुसंगतता सुनिश्चित करते.
- एम्बेडेड मेटाडेटा (Embedded metadata) मध्ये संपूर्ण पडताळणी इतिहास समाविष्ट असतो.
- डिजिटल प्रवेशयोग्यता वैशिष्ट्ये दस्तऐवज सर्व वापरकर्त्यांसाठी उपलब्ध करतात.
- अधिकारक्षेत्राच्या गरजांविरूद्ध स्वयंचलित अनुपालन तपासणी.
- सार्वत्रिक पडताळणी पोर्टल कोणत्याही अधिकारक्षेत्रातून प्रमाणित स्वरूप स्वीकारतात.
नोटरी आणि शपथ आयुक्तांची अधिकारक्षेत्रानुसार तुलना
नोटरी आणि शपथ आयुक्तांच्या गरजा जागतिक अधिकारक्षेत्रांमध्ये लक्षणीयरीत्या भिन्न आहेत.
जरी नोटरी सेवांच्या डिजिटल बदलाने काही प्रमाणात प्रमाणीकरण केले असले तरी, २०२५ मध्ये अधिकारक्षेत्रांमध्ये महत्त्वपूर्ण फरक कायम आहेत. आंतरराष्ट्रीय दस्तऐवजांशी व्यवहार करताना हे फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
| अधिकारक्षेत्र | नियुक्त करणारी प्राधिकरण | डिजिटल नोटरीकरण | दूरस्थ शपथ | ब्लॉकचेन पडताळणी |
| अमेरिका | राज्याचे सचिव | सर्व राज्यांमध्ये परवानगी | प्रमाणपत्रासह परवानगी | ऐच्छिक पण सामान्य |
| भारत | केंद्र/राज्य सरकार (नोटरी), उच्च न्यायालय (शपथ आयुक्त) | निर्बंधांसह परवानगी | काही दस्तऐवजांपर्यंत मर्यादित | उच्च-मूल्याच्या व्यवहारांसाठी अनिवार्य |
| युनायटेड किंगडम | फॅकल्टी ऑफिस/लॉर्ड चान्सलर | पूर्णपणे अंमलात आणले | पडताळणीसह परवानगी | ऐच्छिक पण वाढते |
| ऑस्ट्रेलिया | राज्याचे सर्वोच्च न्यायालय | राष्ट्रीय स्तरावर प्रमाणित | कडक पडताळणीसह परवानगी | आंतरराष्ट्रीय दस्तऐवजांसाठी अनिवार्य |
| कॅनडा | प्रांतीय प्राधिकरणे | राष्ट्रीय स्तरावर प्रमाणित | विशेष प्रमाणपत्राची आवश्यकता | स्थावर मालमत्तेच्या व्यवहारांसाठी अनिवार्य |
२०२५ मध्ये दस्तऐवज नोटरीकरणासाठी चरण-दर-चरण मार्गदर्शन
आधुनिक नोटरीकरण प्रक्रिया पारंपारिक आणि डिजिटल घटकांचे संयोजन करते.
तुम्ही पारंपरिक पद्धतीने दस्तऐवज नोटरीकृत करत असाल किंवा नवीनतम डिजिटल पद्धती वापरत असाल, २०२५ च्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी या चरणांचे पालन केल्याने प्रक्रिया सुरळीत होईल.
पारंपरिक प्रत्यक्ष नोटरीकरण (Traditional In-Person Notarization)
- तुमचा दस्तऐवज तयार करा: तुमचा दस्तऐवज पूर्ण झाला आहे, पण त्यावर स्वाक्षरी नाही याची खात्री करा. सर्व मोकळ्या जागा भरल्या पाहिजेत, फक्त नोटरीने साक्षीदार म्हणून स्वाक्षरी करण्याची आवश्यकता असलेल्या जागा वगळता.
- आवश्यक ओळखपत्रे गोळा करा: सरकारने जारी केलेले फोटो ओळखपत्र (पासपोर्ट, ड्रायव्हरचा परवाना किंवा राष्ट्रीय ओळखपत्र) घेऊन जा. काही अधिकारक्षेत्रांमध्ये उच्च-मूल्याच्या व्यवहारांसाठी आता दोन ओळखपत्रांची आवश्यकता आहे.
- प्रमाणित नोटरी शोधा: अधिकृत राज्य निर्देशिका, बँक किंवा मोबाईल नोटरी सेवांद्वारे नोटरी शोधा. त्यांची कमिशन सध्याची आहे आणि त्यांच्याकडे २०२५ चे डिजिटल प्रमाणपत्र आहे हे तपासा.
- अपॉइंटमेंट ठरवा: अनेक नोटरी आता ऑनलाइन बुकिंग प्रणालीद्वारे अपॉइंटमेंटची आवश्यकता ठेवतात, ज्यात मूलभूत माहितीची पूर्व-पडताळणी केली जाते.
- प्रत्यक्ष उपस्थित राहा: सर्व स्वाक्षरी करणाऱ्या व्यक्तींसह नोटरीसमोर उपस्थित रहा. दूरस्थ स्वाक्षरी करणाऱ्यांनी मंजूर व्हिडीओ प्लॅटफॉर्मद्वारे कनेक्ट केले पाहिजे.
- तुमची ओळख पडताळा: ओळख पडताळणीसाठी स्वतःला सादर करा, ज्यात दस्तऐवज तपासणीव्यतिरिक्त बायोमेट्रिक पुष्टीकरण समाविष्ट असू शकते.
- दस्तऐवजावर स्वाक्षरी करा: नोटरीच्या उपस्थितीत दस्तऐवजावर (शारीरिक किंवा डिजिटल) स्वाक्षरी करा.
- नोटरी प्रमाणपत्र पूर्ण करा: नोटरी आवश्यक माहितीसह नोटरी प्रमाणपत्र पूर्ण करेल आणि त्यांचे सील/स्वाक्षरी लावेल.
- डिजिटल बॅकअप प्राप्त करा: प्रत्यक्ष नोटरीकरणासाठीही, ब्लॉकचेन पडताळणी कोडसह डिजिटल बॅकअप प्राप्त करा.
- ब्लॉकचेन नोंदणीची पडताळणी करा: तुमच्या दस्तऐवजाची ब्लॉकचेन नोंदणीची पुष्टी करण्यासाठी प्रदान केलेला क्यूआर कोड (QR code) किंवा पडताळणी क्रमांक वापरा.
डिजिटल दूरस्थ नोटरीकरण (Digital Remote Notarization)
- डिजिटल दस्तऐवज तयार करा: तुमचा दस्तऐवज मंजूर स्वरूपामध्ये (PDF/A, XML-Notary किंवा इतर अधिकारक्षेत्र-मंजूर स्वरूप) आहे याची खात्री करा.
- प्रमाणित प्लॅटफॉर्मवर नोंदणी करा: २०२५ च्या सुरक्षा मानकांची पूर्तता करणाऱ्या सरकारी-मंजूर दूरस्थ नोटरीकरण प्लॅटफॉर्मवर खाते तयार करा.
- तुमचा दस्तऐवज अपलोड करा: तुमचा दस्तऐवज सुरक्षित प्लॅटफॉर्मवर अपलोड करा आणि आवश्यक असलेल्या नोटरी कामाचा प्रकार नमूद करा.
- व्हिडीओ सत्राची वेळ निश्चित करा: प्लॅटफॉर्मच्या शेड्युलिंग प्रणालीद्वारे उपलब्ध नोटरीसोबतची वेळ बुक करा.
- पूर्व-पडताळणी पूर्ण करा: सत्र सुरू होण्यापूर्वी ओळख माहिती सादर करा आणि प्रारंभिक पडताळणीची पावले पूर्ण करा.
- व्हिडीओ सत्रात सामील व्हा: निश्चित वेळेनुसार सुरक्षित व्हिडीओद्वारे नोटरीसोबत कनेक्ट व्हा. तुमच्याकडे पुरेसा प्रकाश आणि स्थिर कनेक्शन असल्याची खात्री करा.
- तुमची ओळख पडताळा: कॅमेऱ्यासमोर तुमचे ओळखपत्र सादर करा आणि आवश्यक बायोमेट्रिक पडताळणीची पाऊले पूर्ण करा.
- इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी: प्लॅटफॉर्मच्या सुरक्षित स्वाक्षरी साधनांचा वापर करून दस्तऐवजावर इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी करा.
- नोटरीकरण साक्षीदार: नोटरी दस्तऐवजावर त्यांचे डिजिटल सील आणि स्वाक्षरी लावेल.
- पूर्ण झालेला दस्तऐवज प्राप्त करा: एम्बेडेड पडताळणी मेटाडेटा आणि ब्लॉकचेन नोंदणीसह नोटरीकृत दस्तऐवज डाउनलोड करा.
२०२५ च्या नियमांनुसार चुकीच्या नोटरीकरणाचे कायदेशीर परिणाम
२०२५ च्या नियमांनुसार चुकीच्या नोटरीकरणामुळे गंभीर कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात.
२०२५ च्या मजबूत नियामक चौकटीने चुकीच्या नोटरीकरणाच्या परिणामांमध्ये लक्षणीय वाढ केली आहे, जे फसवणूक रोखण्यात आणि दस्तऐवजाची अखंडता सुनिश्चित करण्यात या सेवांची महत्त्वपूर्ण भूमिका दर्शवते.
नोटरी गैरवर्तनासाठी वाढलेली शिक्षा
२०२४ च्या नोटरी इंटिग्रिटी ॲक्टने (Notarial Integrity Act) नोटरी गैरवर्तनासाठी कठोर शिक्षा स्थापित केली:
- प्रत्येक उल्लंघनासाठी $२५,००० पर्यंतचे दिवाणी दंड (मागील कमाल मर्यादेपेक्षा वाढ).
- जाणूनबुजून केलेल्या गैरवर्तनासाठी फौजदारी आरोप, संभाव्य तुरुंगवासासह.
- राष्ट्रीय डेटाबेसमध्ये नोंदणीसह कमिशनची कायमस्वरूपी रद्द करणे.
- प्रभावित पक्षांना अनिवार्य भरपाई.
- नोकरी देणाऱ्या संस्थांपर्यंत व्यावसायिक दायित्वाचा विस्तार.
दस्तऐवज अवैधतेचे मुद्दे
चुकीच्या पद्धतीने नोटरीकृत दस्तऐवजांना महत्त्वपूर्ण कायदेशीर आव्हानांचा सामना करावा लागतो:
- पडताळणीतील विसंगती असलेल्या दस्तऐवजांसाठी स्वयंचलित अवैधता.
- ब्लॉकचेन पडताळणीतील अपयशांमुळे स्वयंचलित फसवणूक सूचना (fraud alerts) निर्माण होतात.
- योग्य डिजिटल प्रमाणपत्राशिवाय न्यायालय दस्तऐवज नाकारू शकतात.
- जर नंतर चुकीचे नोटरीकरण आढळले, तर पूर्वलक्ष्यी (retroactive) अवैधता.
- नोटरीतील दोषांमुळे स्थावर मालमत्तेच्या दस्तऐवजांसाठी मालकी साखळी (chain-of-title) समस्या.
ओळख पडताळणीतील अपयश
२०२५ ची चौकट ओळख पडताळणीवर विशेष भर देते:
- ओळख पडताळणीतील अपयशांसाठी नोटरींना कडक दायित्व असते.
- उच्च-मूल्याच्या व्यवहारांसाठी बायोमेट्रिक पडताळणी अनिवार्य आहे.
- दूरस्थ नोटरीकरणासाठी मल्टि-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन आवश्यक आहे.
- ओळख पडताळणीच्या नोंदी १० वर्षांसाठी जपल्या पाहिजेत.
- अल्गोरिदम विश्लेषण संभाव्य ओळख विसंगती सूचित करते.
एआय (AI) आणि दूरस्थ सेवा: २०२५ मध्ये नोटरीकरणामध्ये बदल
एआय (AI) आणि दूरस्थ तंत्रज्ञानाने नोटरी सेवांमध्ये मूलभूत बदल घडवले आहेत.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि दूरस्थ सेवा तंत्रज्ञानाने नोटरी व्यवसायात क्रांती घडवून आणली आहे, ज्यामुळे या सेवांनी प्रदान केलेल्या आवश्यक विश्वास कार्याला कायम ठेवत नवीन शक्यता निर्माण झाल्या आहेत.
एआय-शक्तीवर चालणारी ओळख पडताळणी
कृत्रिम बुद्धिमत्तेने ओळख पडताळणी प्रक्रियेत बदल घडवला आहे:
- चेहऱ्याची ओळख अल्गोरिदम थेट व्हिडीओची ओळखपत्रांच्या दस्तऐवजांशी तुलना करतात.
- जीवंतपणा ओळख रेकॉर्ड केलेल्या व्हिडीओ किंवा मास्कसह फसवणूक टाळते.
- दस्तऐवज सत्यता पडताळणी फसवे ओळखपत्रे ओळखते.
- वर्तणूक बायोमेट्रिक्स स्वाक्षरी पॅटर्न आणि टायपिंगची लय तपासतात.
- व्हॉइस रिकग्निशन (voice recognition) शपथ प्रशासनाची पुष्टी करते.
- सतत शिकणाऱ्या प्रणाली नवीन फसवणूक तंत्रांशी जुळवून घेतात.
मोबाईल नोटरी प्लॅटफॉर्म
मागणीनुसार उपलब्ध असलेल्या मोबाईल सेवांनी नोटरीकरण अधिक सुलभ केले आहे:
- जीपीएस-पडताळणीकृत नोटरी डिस्पॅच प्रणाली जवळील उपलब्धता सुनिश्चित करतात.
- बुकिंगपूर्वी रीअल-टाइम प्रमाणपत्रांची पडताळणी.
- कूटबद्ध (encrypted) चॅनेलद्वारे सुरक्षित दस्तऐवज हस्तांतरण.
- सेवेच्या ठिकाणी ब्लॉकचेन पडताळणी.
- नियामक अनुपालनासह पारदर्शक किंमत.
- विशिष्ट दस्तऐवज प्रकारांसाठी विशेष नोटरी.
आभासी नोटरी सत्रे (Virtual Notary Sessions)
वर्धित सुरक्षेसह दूरस्थ ऑनलाइन नोटरीकरण प्रमाणित झाले आहे:
- एंड-टू-एंड कूटबद्ध (encrypted) व्हिडीओ सत्रे.
- ज्ञान-आधारित प्रमाणीकरण दृश्य ओळखपत्रांना पूरक आहे.
- सत्राची रेकॉर्डिंग योग्य प्रक्रियेचा पुरावा प्रदान करते.
- छेाडछाड-पुरावा तंत्रज्ञानासह इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी.
- अधिकारक्षेत्राच्या अनुपालनासाठी भूस्थान (geolocation) पडताळणी.
- ऑडिट ट्रेल्स (Audit trails) प्रक्रियेच्या प्रत्येक चरणाची नोंद ठेवतात.
२०२५ मध्ये नोटरी आणि शपथ आयुक्तांबद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
२०२५ मध्ये नोटरी सेवांच्या बदलत्या स्वरूपाची समज करून घेणे.
२०२५ मध्ये नोटरी शपथ आयुक्त (Oath Commissioner) म्हणून काम करू शकतो का?
उत्तर अधिकारक्षेत्रानुसार बदलते. अमेरिकेत, नोटरी पब्लिक सामान्यतः त्यांच्या कमिशनच्या भागांतर्गत शपथ देण्यास अधिकृत असतात. भारतात, या नियुक्त्या वेगळ्या राहतात. नोटरीची नियुक्ती नोटरी ॲक्ट अंतर्गत केली जाते, तर शपथ आयुक्तांची नियुक्ती उच्च न्यायालयाच्या निबंधकाद्वारे केली जाते. यूकेमध्ये नोटरी पब्लिक आणि शपथ आयुक्त यांच्यात फरक कायम आहे, जरी त्यांच्या कार्यांमध्ये काही प्रमाणात समानता आहे. आपल्या अधिकारक्षेत्रात व्यावसायिकांना दिलेले विशिष्ट अधिकार नेहमी तपासा.
प्रतिज्ञापत्रांसाठी डिजिटल स्वाक्षऱ्या कायदेशीररित्या बंधनकारक आहेत का?
होय, २०२५ पर्यंत बहुतेक अधिकारक्षेत्रांमध्ये डिजिटल स्वाक्षऱ्या प्रतिज्ञापत्रांसाठी कायदेशीररित्या बंधनकारक आहेत, जर त्या विशिष्ट गरजा पूर्ण करत असतील. २०२४ च्या डिजिटल लीगल डॉक्युमेंट्स ॲक्टने (Digital Legal Documents Act) शपथ घेतलेल्या विधानांवर इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षऱ्यांसाठी मानके स्थापित केली, ज्यात खालील गोष्टींची आवश्यकता आहे:
- स्वाक्षरी करणाऱ्याची सुरक्षित ओळख पडताळणी.
- शपथ प्रशासनाचे व्हिडीओ रेकॉर्डिंग.
- बदल रोखण्यासाठी छेडछाड-पुरावा तंत्रज्ञान.
- दस्तऐवजाच्या अखंडतेसाठी ब्लॉकचेन पडताळणी.
- अधिकारक्षेत्र-विशिष्ट तांत्रिक मानकांचे पालन.
तथापि, काही न्यायालयीन कार्यवाहीसाठी विशिष्ट दस्तऐवज प्रकारांसाठी अजूनही पारंपरिक स्वाक्षऱ्यांची आवश्यकता असते. डिजिटल स्वाक्षऱ्यांसह पुढे जाण्यापूर्वी आपल्या विशिष्ट अधिकारक्षेत्रासाठी आणि दस्तऐवजाच्या उद्देशासाठी असलेल्या गरजा नेहमी तपासा.
मोबाईल नोटरी सेवांच्या प्रमाणपत्रांची पडताळणी मी कशी करू?
२०२५ मध्ये मोबाईल नोटरी प्रमाणपत्रांची पडताळणी करण्यासाठी, या चरणांचे पालन करा:
- नॅशनल नोटरी रजिस्ट्री (NNR) notary.gov/verify वर तपासा, जी सर्व प्रमाणित नोटरींच्या सध्याच्या स्थितीचा आणि डिजिटल प्रमाणीकरण स्तराचा डेटाबेस ठेवते.
- राज्य/प्रांतीय परवाना अधिकृत सरकारी पोर्टलद्वारे तपासा, ज्यात आता मोबाईल सेवा अधिकृतता समाविष्ट आहे.
- त्यांची नोटरी आयडी (ID) मागून आणि नोटरी ब्लॉकचेन रजिस्ट्रीविरुद्ध (Notarial Blockchain Registry) तपासून त्यांच्या ब्लॉकचेन पडताळणी क्षमतेची पुष्टी करा.
- त्यांचा डिजिटल प्रमाणपत्र क्रमांक विचारा, जो अधिकृत डेटाबेसमधील नोंदींशी जुळला पाहिजे.
- दस्तऐवज हाताळणी आणि हस्तांतरणासाठी त्यांच्या सुरक्षा नियमावलीचे पुनरावलोकन करा.
- सेवा सत्यतेची पडताळणी करणाऱ्या नियंत्रित प्लॅटफॉर्मवरील ग्राहक पुनरावलोकने तपासा.
कायदेशीर मोबाईल नोटरी सहजपणे ही माहिती देतील आणि सामान्यतः त्यांच्याकडे डिजिटल बॅजेस (badges) असतील, जे त्वरित पडताळणीसाठी स्कॅन केले जाऊ शकतात.
निष्कर्ष: दस्तऐवज प्रमाणीकरणाच्या भविष्याचा स्वीकार
नोटरी व्यवसाय परंपरा आणि नावीन्यपूर्णतेमध्ये संतुलन राखत आहे.
२०२५ मध्ये नोटरी सेवांचे स्वरूप शतकानुशतके जुन्या विश्वासाच्या परंपरांना अत्याधुनिक तंत्रज्ञानासह संतुलित करणारे एक उल्लेखनीय उत्क्रांती दर्शवते. नोटरी आणि शपथ आयुक्त फसवणूक रोखण्यासाठी आणि प्रवेशयोग्यता सुधारण्यासाठी वर्धित साधनांसह तटस्थ साक्षीदार आणि प्रमाणक (authenticators) म्हणून त्यांचे मूलभूत कार्य सुरू ठेवतात.
डिजिटल बदलाने या सेवांना पूर्वीपेक्षा अधिक सुलभ केले आहे. दूरस्थ पर्याय, मोबाईल सेवा आणि ब्लॉकचेन पडताळणी सुरक्षित दस्तऐवज प्रमाणीकरणासाठी नवीन शक्यता निर्माण करतात. त्याच वेळी, मजबूत नियामक चौकट सुनिश्चित करते की तांत्रिक बदलांमुळे आवश्यक विश्वासाचे कार्य अबाधित राहते.
२०२५ मध्ये दस्तऐवज प्रमाणीकरणाच्या गरजा पार पाडताना, मूळ तत्त्वे अपरिवर्तित राहिल्याचे लक्षात ठेवा: योग्य ओळख पडताळणी, ऐच्छिक सहभाग आणि अचूक नोंदी ठेवणे. तुम्ही पारंपरिक प्रत्यक्ष सेवा निवडत असाल किंवा डिजिटल पर्यायांचा स्वीकार करत असाल, तुमचा नोटरी किंवा शपथ आयुक्त योग्यरित्या प्रमाणित आहे आणि सध्याच्या नियमांचे पालन करतो याची खात्री करणे दस्तऐवजाच्या वैधतेसाठी आणि कायदेशीर संरक्षणासाठी आवश्यक आहे.
या मार्गदर्शकामध्ये नमूद केलेल्या विकसित होत असलेल्या गरजा, अधिकारक्षेत्रांमधील फरक आणि तांत्रिक क्षमता समजून घेऊन, तुम्ही कोणत्याही नोटरीकरण किंवा शपथ प्रशासनाच्या गरजा आत्मविश्वासाने पूर्ण करू शकता. त्यामुळे तुमच्या दस्तऐवजांना योग्य प्रमाणीकरण मिळेल, जे काळाच्या आणि कायदेशीर तपासणीच्या कसोटीवर टिकेल.